ابو القاسم سلطانى
146
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
اگر 5 / 17 گرم از سرشاخهها را در آب جوشانده صاف نموده و قدرى روغن كنجد به آن اضافه كرده و اماله نمايند درد سياتيك ، درد پشت و قولنج را تسكين مىدهد ضمنا اين محلول صفرا ، بلغم لزج و سوداء را خارج مىنمايد . بايد توجه داشت كه زيادى مصرف آن و يا سرشاخهها و عصاره موجب خونريزى مىگردد 21 * . سلطان الحكماء مىنويسد به فرنگى اين گياه را پتيت سانتوره مىنامند . اين گياه را مىتوان در تبهاى متناوب خطرناك بدل گنهگنه به كار برد . بهطورىكه در تب نوبه ربع 22 * به فاصله هر چهار ساعت يك فنجان از دمكرده مخلوط آن با بابونه به بيمار داده مىشود 23 * . بايد توجه داشت اين گياه در اغلب كتب قديم با قنطوريون كبير در يك موضع و ذيل قنطوريون آمده و اثر آن را قوىتر از قنطوريون كبير دانستهاند . قسمت قابل مصرف : سرشاخههاى گلدار گياه مىباشد . تركيبات شيميائى : سرشاخهها داراى مواد زير مىباشند . 1 - گلوكزيدهاى سكوئيريدوئيد Secoiridoid كه به نام اجزاء تلخ مشهور مىباشند نظير Sweroside ، استرهاى ام - هيدروكسى بنزيل سنتاپيكرين Centapicrin ، دزاستيل سنتاپيكرين Desacetyl centapicrin ، ژنسيوپيكرين Gentiopicrin ، سورتيامارين Swertiamarin كه از هيدروليز آن اريتروسنتورين Erythro centaurin به دست مىآيد و به مقدار 2 / 1 درصد در گياه وجود دارد . 2 - آلكالوئيدها : مانند جنتيانين Gentianine ، جنتيانيدين Gentianidin و جنتيوفلاوين Gentioflavine . 3 - مشتقات Xantone از جمله : 1 / a 8 - Dihydroxy - 3 , 5 , 6 , 7 - Tetrametoxy xantone 4 - فنوليك اسيدها : نظير , Ferulic , P - comaric , M 8 p - hydroxybenzoic , Syringic , Procatechuic Caffeic ، وانيليك Vanilic . 5 - ترىترپنها : بتاسيتوسترول b - sitosterol ، كامپسترول Brassicsterol , Campesterol ، Erythrodiol , a B amyrin , Stigmasterol و بالاخره گياه داراى يك اسانس روغنى ، رزينى به نام Centaury resin ، تانن ، موسيلاژ و املاح معدنى مىباشد . خواص درمانى : مشهى ، هاضم ، مقوى ، ضد نفخ ، صفرابر ، تببر و ضد رماتيسم ، مواد تلخ گياه با تحريك قسمتهاى انتهائى عصبهاى چشائى زبان باعث ازدياد ترشحات معده و در نتيجه زياد شدن اشتها مىشود . همچنين محرك اعمال كبد و صفرا و بازكننده انسداد آنها مىباشند . لذا در صورت نياز به يك محرك معده و گوارش به ويژه در كمى اشتها كه همراه با ضعف باشد مصرف مىشود و اثر سريعى در موارد ضعف هضم ، سوء